Czy zwykły chleb może być dowodem na istnienie obcych cywilizacji? Astrobiolodzy proponują radykalne rozszerzenie poszukiwań życia pozaziemskiego – poza technologię i biologię, w stronę śladów świadomego umysłu odciśniętych w materii. I według tej koncepcji nawet bochenek chleba mógłby być sygnaturą inteligencji.
Noosygnatury – nowy trop w poszukiwaniu obcych
Dotychczas naukowcy zajmujący się SETI skupiali się na dwóch rodzajach sygnatur: biosygnaturach (ślady procesów biologicznych, np. metan w atmosferze) oraz technosygnaturach (ślady zaawansowanej technologii, np. emisje radiowe). Ale co z tym, co znajduje się pomiędzy? – pytają badacze. Jak wykryć inteligencję, która nie jest jeszcze zdolna do komunikacji radiowej, ale już przejawia cechy myślącego umysłu?
Odpowiedzią może być noosemiotyka – dziedzina zaproponowana przez Julię DeMarines, astrobiolożkę pracującą nad sygnaturami życia. Jak tłumaczy w rozmowie z Space.com: „Chcemy sprawdzić, czy można wykryć sygnatury inteligencji, które pojawiają się przed wynalezieniem komunikacji radiowej. Patrzymy na sposoby, w jakie umysł odciska się na materii”. Noosygnatura to ślad noosfery – sfery rozumu i świadomości, która według koncepcji z lat 20. XX wieku (Władimir Wernadski i Pierre Teilhard de Chardin) otacza Ziemię.
Dlaczego akurat chleb?
DeMarines w ramach swojej pracy nad Teorią Składania (Assembly Theory) – metodą opisaną przez chemika Lee Cronina i astrofizyk Sarę Imari Walker – otrzymała zadanie myślowe: zastosować tę teorię do „chleba jako technosygnatury”. Początkowo traktowała go jako proto-technosygnaturę, ale szybko zdała sobie sprawę, że pasuje tu lepiej pojęcie noosygnatury. „Chleb nie pojawia się z chmury molekularnej. Wymaga technologii, wymaga historii” – wyjaśnia. Każdy krok produkcji: uprawa zboża, mielenie mąki, wyrabianie ciasta, pieczenie – to świadome działanie umysłu. Liczba tych kroków („wskaźnik składania”) jest na tyle wysoka, że odróżnia chleb od przypadkowych struktur naturalnych.
To samo dotyczy narzędzi kamiennych, glinianych naczyń czy skomplikowanych budowli. Ale chleb, jako rzecz codzienna i nietrwała, jest intrygującym przykładem – pokazuje, że sygnatura inteligencji nie musi być wielką anteną radiową czy megastrukturą. Może być czymś, co na co dzień jemy.
Jak to zmienia poszukiwania życia we wszechświecie?
Gdybyśmy badali odległą planetę, pewne związki chemiczne w atmosferze mogą być śladem rolnictwa (np. nadmierne ilości azotu) – to potencjalna noosygnatura. DeMarines podkreśla, że technosygnatury są też biosygnaturami (pochodzą od organizmów żywych), ale i noosygnaturami – oznaczają działanie świadomych istot. To poszerza pole poszukiwań: zamiast czekać na sygnał radiowy, możemy wypatrywać subtelniejszych śladów „umysłu odciśniętego w materii”.
Oczywiście, w przypadku Ziemi nie ma wątpliwości – chleb to nasz wytwór. Ale gdyby taki sam wzór chemiczny i strukturalny wykryto na egzoplanecie, naukowcy mieliby mocny argument, że nie mamy do czynienia z przypadkową geochemią, lecz z inteligentnym działaniem. To rewolucja w myśleniu: może nie potrzebujemy sygnałów radiowych, by znaleźć sąsiadów we wszechświecie – wystarczy znaleźć ich… kuchnię.
Co to oznacza dla nas?
Na razie to tylko hipoteza wymagająca dalszych badań. DeMarines i jej zespół pracują nad tym, jak przełożyć Teorię Składania na praktyczne algorytmy analizy danych astronomicznych. Jeśli się uda, teleskopy będą mogły szukać nie tylko biosygnatur i technosygnatur, ale właśnie noosygnatur – wzorców wskazujących na ingerencję świadomości. Być może pierwsze potwierdzenie istnienia obcej inteligencji nie będzie pochodzić z nasłuchu kosmicznych sygnałów, ale z analizy składu chemicznego egzoplanetarnej atmosfery, gdzie znajdziemy ślady… czegoś na kształt chleba.
Dla czytelnika to przede wszystkim fascynująca zmiana perspektywy: życie pozaziemskie może być bliższe, niż myślimy, i objawiać się w sposób, który dotąd ignorowaliśmy. A chleb, jeden z podstawowych produktów naszej cywilizacji, staje się nagle kluczem do poszukiwania innych rozumnych istot.
