Pałac Kultury i Nauki w Warszawie obchodzi właśnie 71. urodziny. Mimo że budynek od dekad budzi kontrowersje, wciąż skrywa mało znane tajemnice – od podziemnych lokatorów po drapieżne ptaki na szczycie. Oto najciekawsze fakty, które sprawiają, że ta monumentalna budowla wciąż zaskakuje.
Powstał w niecałe trzy i pół roku
Budowa Pałacu Kultury i Nauki rozpoczęła się 1 maja 1952 roku, a oficjalne przekazanie stronie polskiej nastąpiło 21 lipca 1955 roku. Już następnego dnia, 22 lipca, gmach udostępniono mieszkańcom – to właśnie ta data uznawana jest za urodziny budynku. W 2026 roku z tej okazji przygotowano specjalne wejścia na taras widokowy, pokaz filmu dokumentalnego „Pałac Kultury. Niekochany zabytek”, koncert i wydarzenia na Placu Centralnym. Tempo prac było wówczas niespotykane – dziś trudno sobie wyobrazić wzniesienie takiego wieżowca w trzy lata.
Projekt z polskim akcentem
Za projekt odpowiadał radziecki architekt Lew Rudniew, który wcześniej współtworzył monumentalny gmach Moskiewskiego Uniwersytetu Państwowego. Warszawski pałac wzorowano na moskiewskich wysokościowcach zwanych „Siedmioma Siostrami” – łączyły one socrealistyczny monumentalizm z elementami amerykańskich wieżowców art déco. Rudniew i jego współpracownicy przed rozpoczęciem prac odbyli podróż po Polsce, oglądając zabytki Krakowa, Zamościa, Kazimierza Dolnego, Chełmna i Sandomierza. Do bryły budynku wprowadzili elementy kojarzone z polską architekturą historyczną, zwłaszcza renesansowe attyki. Efektem jest budowla, która jednocześnie przypomina moskiewski drapacz chmur i przeskalowany pałac.
Koty pod ziemią, sokoły na dachu
Niewiele osób wie, że pod Pałacem Kultury, w przestronnych piwnicach i korytarzach technicznych, żyją koty. Stały się one nieformalnymi mieszkańcami budynku. Z kolei na samym szczycie, wysoko nad miastem, gniazdują sokoły wędrowne – ptaki te od lat upodobały sobie tarasy i gzymsy wieżowca. Z tarasu widokowego na 30. piętrze można natomiast podziwiać panoramę zmieniającej się Warszawy. To jeden z najchętniej odwiedzanych punktów widokowych w stolicy.
Dar, który dzieli
Oficjalnie Pałac Kultury i Nauki przedstawiano jako „dar narodu radzieckiego dla narodu polskiego”. Określenie to pomijało polityczny kontekst inwestycji – budynek powstawał w czasach najgłębszego stalinizmu, a pomysł wzniesienia go miał przedstawić sam Józef Stalin. Początkowo gmach nosił nawet nazwę Pałacu Kultury i Nauki imienia Józefa Stalina. Imię dyktatora usunięto po politycznej odwilży i rozpoczęciu destalinizacji. Przez lata pojawiały się propozycje rozbiórki, zasłonięcia go inną zabudową lub przekształcenia w muzeum komunizmu. Dziś jednak dla kolejnych pokoleń stał się punktem orientacyjnym, miejscem spotkań i częścią codziennego krajobrazu miasta.
Co dziś znajdziemy w środku?
W Pałacu mieszczą się teatry, kina, muzea, uczelnia, basen i tysiące biur. To wciąż żywe centrum kulturalne i biznesowe. Mimo kontrowersji, jakie budzi jego historia, dla wielu warszawiaków i turystów jest jedną z głównych atrakcji stolicy. 71 lat po otwarciu wciąż pozostaje najbardziej rozpoznawalnym symbolem Warszawy – i wciąż skrywa tajemnice, które czekają na odkrycie.
Więcej o historii i ciekawostkach związanych z Pałacem Kultury i Nauki można przeczytać w materiałach National Geographic Traveler.
