Coraz częściej to algorytm, a nie człowiek decyduje, czy dostaniesz pracę lub czy zostaniesz zwolniony. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO) alarmuje, że polskie prawo nie nadąża za technologią – pracownicy i kandydaci są bezradni wobec decyzji podejmowanych przez sztuczną inteligencję. Oto, co możesz zrobić, by chronić swoje interesy.
Jak AI wpływa na twoją karierę?
Sztuczna inteligencja w rekrutacji to już codzienność wielu firm. Systemy analizują CV, oceniają odpowiedzi na pytania podczas rozmów wideo, a nawet przewidują, czy kandydat będzie lojalny. Podobnie w przypadku zwolnień – algorytmy typują osoby do redukcji etatów na podstawie wydajności, obecności czy nawet aktywności w social mediach. Prezes UODO podkreśla, że mechanizmy te pozostają często niewidoczne dla pracownika, a ich wpływ na zawodowe losy jest ogromny. Brak transparentności i możliwości odwołania się od decyzji maszyny to główne zagrożenia.
Stanowisko UODO: konieczne nowe przepisy
W swoim apelu Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych postuluje, by polskie prawo jasno określało granice wykorzystania narzędzi AI w zatrudnieniu. Chodzi przede wszystkim o ochronę przed niesprawiedliwą oceną, nieuprawnionym przetwarzaniem danych oraz decyzjami podejmowanymi bez realnego nadzoru człowieka. Jak czytamy w stanowisku, obecne regulacje są niewystarczające – pracownik często nie wie, jakie dane są analizowane i na jakiej podstawie zapadła decyzja. UODO domaga się, aby każda osoba miała prawo do wyjaśnienia, dlaczego AI odrzuciło jej kandydaturę lub zadecydowało o zwolnieniu.
Jak się bronić przed decyzją algorytmu?
Nawet zanim nowe przepisy wejdą w życie, możesz podjąć kilka kroków, by zmniejszyć ryzyko niesprawiedliwej oceny. Przede wszystkim:
- Sprawdzaj, czy pracodawca informuje cię o użyciu AI – zgodnie z RODO ma obowiązek poinformować o zautomatyzowanym podejmowaniu decyzji.
- Żądaj uzasadnienia – jeśli zostałeś odrzucony w rekrutacji lub zwolniony, poproś o wyjaśnienie, jakie dane i kryteria zastosowano.
- Proś o interwencję człowieka – masz prawo do tego, by decyzja AI została zweryfikowana przez przełożonego lub specjalistę HR.
- Zgłoś naruszenie do UODO – jeśli podejrzewasz, że algorytm naruszył twoje prawa, możesz złożyć skargę do urzędu, który może nałożyć na firmę karę.
W praktyce wiele firm wciąż nie informuje o stosowaniu AI, dlatego warto pytać wprost. Im więcej osób będzie domagać się przejrzystości, tym szybciej zmienią się standardy.
Co przyniosą nowe przepisy?
Apel UODO to sygnał dla rządu i parlamentu, że konieczne są konkretne regulacje. Planowane zmiany mają m.in. zakazać wykorzystywania algorytmów do podejmowania decyzji bez nadzoru człowieka oraz wprowadzić obowiązek audytu systemów AI pod kątem dyskryminacji. Dla ciebie jako pracownika oznacza to większą ochronę i możliwość realnego odwołania. Póki co jednak najważniejsze jest, abyś świadomie korzystał z przysługujących ci już dzisiaj praw.
Więcej na ten temat przeczytasz w artykule AI rekrutuje i zwalnia. UODO apeluje o nowe przepisy.
