Krótka odpowiedź: tak, toksyny produkowane przez sinice mogą unosić się w powietrzu w formie aerozolu nad zakwitniętą wodą, a nie tylko czają się pod powierzchnią. To znaczy, że w szczycie sezonu urlopowego wdychanie mgiełki znad cuchnącego jeziora nie jest całkowicie obojętne dla zdrowia – zwłaszcza dla osób z astmą czy alergiami.
Przyznaję, że tę wiadomość przyjąłem z lekkim niedowierzaniem. Latami myślałem o sinicach wyłącznie jak o problemie kąpiącego się: nie wchodź do zielonej brei, nie łykaj wody, opłucz dziecko po wyjściu. A tu okazuje się, że zagrożenie może dosłownie wisieć w powietrzu.
Co właściwie oznacza, że toksyny latają
Sinice, czyli cyjanobakterie, przy sprzyjających warunkach – ciepła woda, dużo słońca, nadmiar substancji odżywczych – mnożą się gwałtownie i tworzą zakwit. Część z nich wytwarza toksyny, które mogą podrażniać skórę, drogi oddechowe, a przy połknięciu uderzać w wątrobę czy układ nerwowy.
Nowe obserwacje wskazują, że te związki nie zostają grzecznie w wodzie. Fala, wiatr, rozbryzgi przy brzegu i praca motorówek rozbijają powierzchnię na drobne kropelki. Kropelki wysychają, a to, co w nich było, unosi się jako aerozol. Wdychamy więc coś, czego wcale nie mieliśmy w planach.
To nie jest powód do paniki, tylko do zdrowego rozsądku. Nie każdy zakwit jest toksyczny, a stężenia w powietrzu bywają niewielkie. Ale dla mnie zmienia to jedną rzecz: przestałem traktować brzeg zakwitniętego jeziora jako miejsce bezpieczne, dopóki nie wchodzę do wody.
Kto powinien uważać bardziej niż inni
Najbardziej dotyczy to osób z astmą, przewlekłym nieżytem oskrzeli, alergiami układu oddechowego oraz małych dzieci, których drogi oddechowe są wrażliwsze. Do tego seniorzy i osoby z osłabioną odpornością. Jeśli po spacerze nad wodą pojawia się kaszel, ucisk w klatce, katar, pieczenie oczu czy podrażnienie gardła, warto to skojarzyć z miejscem, w którym się było.
Nie stawiam tu żadnej diagnozy i nikogo nie straszę egzotycznymi chorobami. Mówię o czymś banalnym: reakcji podrażnieniowej, która u wrażliwej osoby potrafi zepsuć cały urlop. A jeśli objawy są silne albo się utrzymują, po prostu idziemy do lekarza, zamiast wygooglować sobie najgorszy scenariusz.
Jak się zachować nad wodą w praktyce
Reguła numer jeden jest wzrokowa i węchowa. Woda zielona jak zupa, smugi przypominające rozlaną farbę, kożuch przy brzegu, intensywny zapach zgnilizny – to sygnały, żeby nie wchodzić i nie rozkładać koca tuż nad taflą. Ustawmy się dalej, najlepiej pod wiatr, żeby mgiełka nie leciała prosto na nas.
Sprawdzam też komunikaty. Stacje sanitarno-epidemiologiczne i zarządcy kąpielisk publikują informacje o zakazach kąpieli, a przy strzeżonych plażach obowiązuje sygnalizacja flagami. To darmowa wiedza, z której grzechem jest nie korzystać, skoro i tak trzymamy telefon w dłoni.
Kilka nawyków, które sam stosuję. Nie pluskam się w miejscu, gdzie widać zakwit, i pilnuję tego u dzieci, bo one łykają wodę częściej, niż się przyznają. Po kąpieli biorę prysznic i zmieniam strój. Psa też nie puszczam do zielonej wody – dla zwierząt zakwity bywają wyjątkowo groźne, bo chętnie piją i wylizują sierść.
Warto pamiętać, że problem sinic to w dużej mierze skutek tego, co spływa do wód: nawozów, ścieków, ciepła. Im cieplejsze lata, tym częstsze i dłuższe zakwity. Dlatego traktuję tę wiadomość nie jak sensację, tylko jak zapowiedź nowej normalności nad polskimi jeziorami.
Nie zamierzam rezygnować z kąpieli w naturze, bo to jedna z najzdrowszych rzeczy, jakie robię latem dla ciała i głowy. Nauczyłem się tylko patrzeć na wodę, zanim wskoczę – i schodzić z linii mgiełki, kiedy jezioro wyraźnie mnie o to prosi.
